سونامی گرانی به سفره فقرا رسید
در حال حاضر، نرخ تورم سالانه و نقطهبهنقطه در پایان ماه خرداد به ترتیب حدود ۶۲ درصد و ۸۸.۶ درصد اعلام شده است؛ رکوردهایی که در آمارهای رسمی معدلهای تورم تا کنون بیسابقه بودهاند. تاریخچه انتشار آمارهای تورمی در ایران به سالهای دهه ۱۳۱۶ برمیگردد، زمانی که شبکه بانکی شروع به اعلام این شاخصها کرد. از آن زمان، بانک مرکزی رسماً کار محاسبه نرخ تورم را بر عهده گرفت و از سال ۱۳۳۹ فعالیت خود را در این زمینه آغاز کرد، در حالیکه مرکز آمار ایران تنها از سال ۱۳۹۱ شروع به انتشار این ارقام نمود. حالا پس از گذشت بیش از یک دهه، رکوردهای منفی تورم یکی پس از دیگری در حال شکستن هستند و هر ماه این میزان ارتقا مییابد.
پیش از این، بالاترین نرخ تورم ثبتشده در گزارشهای مرکز آمار، مربوط به سال ۱۴۰۱ بود، زمانی که نرخ سالانه تورم در آن سال به حدود ۴۵.۸ درصد رسیده بود. اما حالا، با ثبت نرخ نقطهبهنقطه ۸۸.۶ درصد در خرداد امسال، این رکورد هم جابهجا شده است و بر اساس پیشبینیها، در تیر ماه این رقم ممکن است از مرز ۹۰ درصد عبور کند و در شهریور ماه حتی به ۱۰۰ درصد برسد. علت اصلی این جهش در هر دو سال جاری و سال قبل، شوکهای ارزی بودند که دولتها با هدف کنترل رانت و تقویت منابع اقتصادی، وارد اقتصاد کردند. مقایسه این شوکها در دولتهای سیزدهم و چهاردهم نشان میدهد، اگرچه در سال ۱۴۰۱ شوک ناگهانیتر بود، اما در سال جاری به دلیل سطح بالاتر نرخ تورم قبل از وقوع شوک، شدت فزایش آن بیشتر و قابل توجهتر است. افزون بر این، تنشهای بینالمللی از جمله جنگهایی که آمریکا و اسرائیل به راه انداختند، نقش مهمی در تضعیف نرخی داشتهاند که به رشد بیسابقه تورم دامن زده است.
در کنار آن، تورم ماهانه اگرچه نتوانسته رکورد جدیدی ثبت کند، اما برای ششمین ماه متوالی، بالای پنج درصد باقی مانده است. در حالیکه تا دیماه سال گذشته میانگین تورم ماهانه حدود ۳.۶ درصد بود، حالا این رقم به نزدیک ۷.۱ درصد رسیده که تقریبا دو برابر افزایش یافته است.
در بخش تأثیرگذاری بر اقشار کمدرآمد، به نظر میرسد تورم فشار بیشتری بر دهکهای فقیر وارد میکند. بر اساس آمارهای تازه، در خرداد، نرخ تورم نقطهبهنقطه برای کمدرآمدترین دهکها در حدود ۱۰۰ تا ۱۰۲ درصد است، در حالیکه برای دهکهای ثروتمندتر این میزان حدود ۸۶ درصد ثبت شده است؛ یعنی فقرای جامعه بیش از ۱۵ درصد تورم بیشتری را تجربه کردهاند. از نظر محل زندگی، مناطق روستایی با نرخ تورم ماهانه حدود ۶.۶ درصد، بیش از شهرهای توسعهیافته هستند؛ نرخ تورم نقطهبهنقطه در این مناطق هم به بیش از ۱۰۸ درصد میرسد، در حالیکه در کلانشهرها این رقم حدود ۸۵ درصد است. این موضوع نشان میدهد، فشارهای تورمی در روستاها به مراتب بیشتر است، و همین تفاوتها در میزان فقر و نابرابری اجتماعی را بیشتر آشکار میکند.
اگر به وضعیت استانهای کشور نگاه کنیم، در ۱۱ استان، تورم نقطهبهنقطه سهرقمی شده است؛ در رأس این لیست، ایلام با نرخ ۱۱۴.۷ درصد قرار دارد و پس از آن، استان کردستان با تورم ۱۱۱.۷ درصد قرار گرفته است. استان تهران اما در این فهرست، با تورم ۷۳.۳ درصد، کمی کمتر از میانگین ملی محسوب میشود.
در کنار اینها، یکی از اصلیترین عوامل فشار مضاعف بر اقشار کمدرآمد، بالا بودن تورم در گروههای کالایی خوراکی است. در حالیکه شاخص عمومی تورم حدود ۶۲ درصد است، تورم در بخش خوراکیها بسیار بیشتر بوده و به roughly ۹۰.۷ درصد از نظر سالانه و ۱۳۴.۶ درصد از نظر نقطهبهنقطه رسیده است. این تفاوت بزرگ به دلیل افزایش شدید قیمتها در گروههایی مانند روغنها و چربیها است؛ گروهی که، بر اساس آمار، تورم سالانه آن به ۱۴۳.۱ درصد و تورم نقطهبهنقطه به ۲۷۸.۴ درصد رسیده، عامل اصلیاش هم حذف ارز ترجیحی برای روغنهای خوراکی است. گروه نان و غلات هم وضعیت چندان بهتر ندارد؛ با تورم سالانه حدود ۱۲۰.۷ درصد و رشد نقطهبهنقطه ۱۳۸.۸ درصد، که نتیجه آن، افزایش ناگهانی قیمت نان در اوایل تیرماه است، وقتی که قیمت نان در تهران و ورامین بهطور ناگهانی دو برابر شد، و این روند تا کنون ادامه دارد.
گروه گوشتیها، شامل گوشت قرمز و ماکیان، هم با نرخ تورم حدود ۱۷۸ درصد در شاخص نقطهای و ۸۹.۵ درصد در تورم سالانه مواجه شده است، و گروه لبنیات، شامل شیر، پنیر و تخممرغ، هم تورم قابل توجهی را تجربه کردهاند، بهطوریکه تورم نقطهبهنقطه این گروه حدود ۱۵۲ درصد است. میوهها و خشکبار نیز، با شاهد رشد نزدیک به صددرصد، در کنار دیگر خوراکیها قرار دارند.
در صورت ادامه روند کنونی و بیتوجهی دولت نسبت به نیازهای غذایی و معیشتی، مخصوصاً در بخش کالابرگ و حمایت از اقشار آسیبپذیر، انتظار میرود فقر در سطح جامعه افزایش چشمگیری داشته باشد. با توجه به شرایط موجود، وضعیت اقتصادی به شدت نگرانکننده است و نیازمند تدبیری جدی و فوری است.
