قطع اینترنت، امنیت سایبری را بالا نمیبرد!
طراحی و ساختار اینترنت به گونهای پیش رفته که خدمات بنیادی مانند هماهنگی و آدرسدهی، به صورت سلسلهمراتبی ارائه شده و برای اتصال پهنههای مختلف جغرافیایی به این شبکه جهانی حیاتی به شمار میروند. در نتیجه، شبکههای ملی اطلاعات نیز نمیتوانند بدون دریافت این خدمات اصلی حتی در محدوده جغرافیایی خود به طور مستقل فعالیت کنند.
این فناوری بستری فراهم آورده تا فضای سایبری شکل گیرد و انواع خدمات اقتصادی و اجتماعی در آن ارائه شود؛ بهگونهای که امروزه دوران ما بیشتر به عصر فضای مجازی شناخته میشود. این فضا به خاطر تنوع و تکثر بسیار در سطح جهانی، روندی را پیش گرفته که فردگرایی را کمرنگ کرده و به سمت ایجاد سبک زندگی و نیازهای مشابه در سراسر دنیا سوق میدهد. اکنون این محیط در حال عبور از مرحلهای جدید است که مبتنی بر هوش مصنوعی، تغییرات گستردهای را در زمینه جهانیسازی رقم میزند و اینترنت همچنان زیرساخت اصلی این تحول به حساب میآید.
وقتی درباره امنیت صحبت میکنیم، منظور حفاظت از داراییهای مادی و معنوی است. زیرساختهای اتصال به اینترنت و دادههای مرتبط، ارزش زیادی دارند و نیازمند مراقبت هستند. به دلیل وابستگی شدید این داراییها به خدمات حیاتی شبکه، مانند دریافت مداوم بهروزرسانیهای نرمافزاری و دانش فنی، آنها به اینترنت وابسته شده و عملکرد و امنیتشان مستقیماً تحت تأثیر این اتصال قرار دارد.
اگر منابع اینترنتی و اطلاعات مربوط به اتصال دچار اختلال شوند، پیامدهای منفی گستردهای در امور اقتصادی و اجتماعی بروز خواهد کرد. یعنی بقای این حوزهها مستلزم برقراری اتصال امن و پیوسته به شبکه جهانی است. جالب اینکه امنیت اینترنت، خصوصاً برای کاربران معمولی تا سطوح ملی، اغلب تضمینکننده چگونگی و کیفیت دسترسی به خدمات و اطلاعات است و این موضوع باعث میشود ابعاد امنیت پیچیدهتر از آنچه به نظر میرسد باشد.
قطع اینترنت در شرایط بحرانی یا جنگ، برخلاف تصوری که آن را اقدامی به منظور افزایش امنیت میداند، در واقع باعث تضعیف امنیت سایبری شده و مشکلات جدیدی را ایجاد میکند. این کار معمولاً به قصد کنترل جریان اطلاعات یا مقابله با حملات سایبری انجام میشود اما با توجه به شواهد موجود، چنین رویکردی نهتنها کارآمد نیست بلکه آسیبزا است.
یکی از مهمترین مشکلات ناشی از قطع اینترنت، توقف بهروزرسانیهای امنیتی برای میلیونها دستگاه است. سیستمهای عامل مختلف مانند ویندوز، اندروید و iOS و نرمافزارهای امنیتی و کاربردی، نیازمند دریافت مداوم وصلهها برای دفاع در برابر تهدیدات سایبری هستند؛ اما وقتی ارتباط اینترنتی قطع میشود، این فرآیند کاملاً متوقف میگردد. بررسیها نشان داده حملات پیچیده مانند مواردی که به سامانههای حساس وارد شدهاند، اغلب از طریق شبکههای جدا از اینترنت انجام شدهاند؛ بنابراین قطع اینترنت صرفاً دسترسی کاربران عادی را محدود کرده و در مقابل خرابکاریهای هدفمند تاثیری ندارد.
قطع شدن اینترنت همچنین باعث میشود دستگاهها در برابر آسیبهای شناخته شده بیدفاع مانده و پس از وصل مجدد، هدف آسانی برای سودجویان سایبری شوند. افزون بر این، در زمان قطع اینترنت، بسیاری از کاربران به استفاده از VPN ها و پروکسیهای مختلف روی میآورند که این موضوع تجربه نشان داده منجر به دانلود نرمافزارهای غیرمطمئن و آلوده میشود.
امروزه با رشد گسترده اینترنت اشیاء، اتصال دستگاههای گوناگون به اینترنت اهمیت فراوانی یافته است. عدم دسترسی به اینترنت در مراحل مختلف چرخه عمر این دستگاهها باعث اختلال جدی در عملکرد خدمات مرتبط با آنها میشود. به ویژه قطع خدمات امنیتی که توسط تولیدکنندگان برای اصالتسنجی دستگاهها فراهم شده، منجر به کاهش شدید امنیت در این زیستبوم میشود. همچنین راهاندازی اولیه بسیاری از این وسایل بدون شبکه اینترنت تقریباً غیرممکن است و به همین دلیل، قطعی بلندمدت آسیبهایی عمده به عملکرد و امنیت این تکنولوژی به همراه خواهد داشت.
به طور کلی، نبود اینترنت کوتاهمدت موجب سردرگمی و ناامنی در بخشهای اقتصادی و اجتماعی میشود ولی در مقابل، اتصال بدون رعایت استانداردهای امنیتی نیز ممکن است امنیت ملی را به خطر اندازد؛ وضعیتی پیچیده که هر دو سو با تهدید جدی مواجه هستند. برای خروج از این وضعیت دشوار، باید در سطح مدیریت اینترنت جهانی، تعادل قدرت برقرار شده و راهکارهای مناسبی برای حفظ توازن و مصالحه پیدا شود که این موضوع یکی از دغدغههای اصلی کشورهای مستقل است.
در عصر کنونی، که فضای مجازی نقشی مهم در رسانهها و انتقال خبرها ایفا میکند و مرزهای اطلاعرسانی را فراتر از مرزهای ملی برده، جنگ نیز تنها در سطح میدانی نیست بلکه علاوه بر نبردهای زمینی، شامل مقابلههای اقتصادی، اجتماعی و شناختی در فضای رسانهای شده است. طرفهای درگیر در این جنگ، همزمان از فناوری پیشرفته و ابزارهای هوشمند استفاده میکنند و هم تلاش میکنند دسترسی حریف را مسدود کرده و در عین حال مسیرهای جدیدی برای خود گشوده و ادامه دهند. طبیعتاً پذیرش هزینههای دفاعی و تهاجمی در چنین شرایطی غیرقابل اجتناب است و به جلوگیری از خسارات بزرگتر کمک میکند.
متأسفانه برخی شیوههای مدیریت اتصال اینترنت در شرایط جنگ، به وحدت ملی و امنیت کشور آسیب زده و باید هرچه سریعتر راهحلی برای آنها پیدا کرد. از سوی دیگر مشکلاتی مانند وجود اینترنت با کیفیت متفاوت برای گروههای مختلف شهروندان به وجود آمده که این موضوع زمینه را برای جنگ شناختی دشمن فراهم میکند. سوالاتی جدی مطرح میشود: اگر قطع اینترنت به حفظ امنیت کمک میکند چرا برخی دسترسی دارند؟ اگر دسترسی برای عدهای نوعی مصالحه است، چرا نظرات متناقض زیادی وجود دارد؟ دانشجویان که به واسطه نبود اینترنت متضرر میشوند چگونه حمایت میشوند؟ چه تدابیری برای جلوگیری از راههای اتصال مخفی اندیشیده شده تا نبرد امنیتی کشور پیچیدهتر نشود؟ پاسخ به این پرسشها نه یک موضوع سیاسی بلکه مسئلهای حیاتی برای حفظ امنیت ملی است.
قطع کردن اینترنت از یک سو مانع نفوذ اطلاعاتی دشمن و عملیات شناختی او میشود و از سوی دیگر فعالیتهای اقتصادی و اجتماعی مبتنی بر اینترنت را متوقف میکند که همین تعلیق نیز میتواند امنیت ملی را دچار بحران نماید. بنابراین ادامهدار بودن قطع اینترنت نه تنها به امنیت کمک نمیکند بلکه خود خطری جدی است. در این شرایط باید ضمن تأکید بر فراهم کردن دسترسی برای عموم، مراقبتهای امنیتی مرتبط را به شدت تقویت کرد و بر این اساس، بازبینی سیاستها و روندهای کنونی ضروری و نخستین گام به شمار میآید.
