تجارت «دروازه آهنین»؛ جبهه تازه آمریکا علیه تجارت ایران
آمریکا پس از ماه‌ها محدود کردن صادرات نفت ایران از مسیر دریا، حالا به دنبال کنترل مسیرهای زمینی و تجاری کشور است. تشکیل کارگروه «دروازه آهنین» با مأموریت نظارت بر مرزهای زمینی و دریای خزر، نشان می‌دهد دامنه محاصره از صادرات نفت به شبکه تأمین کالا و تجهیزات ایران گسترش پیدا کرده است.
به گزارش اکوبورس؛ دامنه فشار اقتصادی و نظامی آمریکا علیه ایران در حال گسترش است. پس از ماه‌ها اعمال محاصره دریایی و محدود کردن صادرات نفت خام ایران، ارتش آمریکا از تشکیل کارگروهی جدید برای کنترل جریان کالا و تجهیزات از مرزهای زمینی و مسیر دریای خزر خبر داده است؛ اقدامی که نشان می‌دهد واشنگتن قصد دارد علاوه بر مسیرهای صادرات انرژی، شبکه واردات و تأمین کالاهای ایران را نیز هدف قرار دهد.
مأموریت این کارگروه صرفاً به کنترل جابه‌جایی تسلیحات محدود نمی‌شود. جلوگیری از انتقال فناوری‌هایی که کاربرد نظامی و غیرنظامی دارند و همچنین مسدود کردن جریان‌های درآمدی که واشنگتن آنها را غیرقانونی می‌داند، از دیگر اهداف اعلام‌شده این مجموعه است.
تشکیل این کارگروه را می‌توان مرحله تازه‌ای از سیاست فشار آمریکا علیه ایران دانست. در حالی که محاصره دریایی، صادرات نفت خام ایران را با محدودیت جدی مواجه کرده، واشنگتن اکنون به دنبال شناسایی و محدود کردن مسیرهایی است که ایران از طریق آنها کالا، تجهیزات و فناوری مورد نیاز خود را تأمین می‌کند.
محاصره دریایی و توقف ۲۵ میلیارد دلار صادرات نفت
برآورد فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) نشان می‌دهد محاصره دریایی این کشور تاکنون مانع صادرات بیش از ۲۵ میلیارد دلار نفت خام ایران شده است. این رقم از نگاه واشنگتن، بیانگر میزان فشاری است که محدودیت‌های دریایی بر جریان درآمدهای نفتی ایران وارد کرده‌اند.
با این حال، به نظر می‌رسد محدود کردن صادرات نفت به‌تنهایی نتوانسته تمام مسیرهای تأمین نیازهای ایران را مسدود کند. تحقیقات رویترز نشان می‌دهد ایران از ژانویه ۲۰۲۵ تاکنون دست‌کم ۲ میلیارد دلار تجهیزات، مواد منفجره و کامیون‌های سنگین وارد کرده است. بر اساس این تحقیقات، بخشی از این واردات از مسیرهایی انجام شده که خارج از محدوده اثرگذاری مستقیم محاصره دریایی قرار دارند.
سه مسیر برای دور زدن محدودیت‌ها
بررسی‌های رویترز نشان می‌دهد شبکه وارداتی مورد اشاره از سه مسیر اصلی استفاده کرده است. مسیر نخست، حمل کالا با کشتی‌های باری از روسیه و از طریق دریای خزر است. مسیر دوم، انتقال زمینی تجهیزات با کامیون از کشورهای آسیای مرکزی و مسیر سوم، استفاده از هواپیماهای باری از مبدأ چین است.
این مسیرها از منظر تجارت خارجی ایران اهمیت ویژه‌ای دارند؛ زیرا نشان می‌دهند محدودیت در مسیرهای دریایی جنوب کشور لزوماً به معنای توقف کامل واردات نیست و شبکه‌های تجاری می‌توانند از مسیرهای جایگزین برای تأمین بخشی از نیازهای کشور استفاده کنند.
در این میان، دریای خزر و مرزهای زمینی آسیای مرکزی جایگاه مهم‌تری پیدا می‌کنند. مسیرهایی که در شرایط عادی بخشی از شبکه حمل‌ونقل و تجارت منطقه‌ای ایران را تشکیل می‌دهند، اکنون در محاسبات امنیتی آمریکا نیز مورد توجه قرار گرفته‌اند.
تجارت زمینی در کانون فشارهای جدید
ورود مرزهای زمینی و دریای خزر به دامنه مأموریت جدید آمریکا، برای تجارت خارجی ایران اهمیت قابل‌توجهی دارد. در شرایطی که محدودیت‌های دریایی، مسیرهای سنتی واردات و صادرات کشور را با چالش مواجه کرده‌اند، مسیرهای شمالی و زمینی می‌توانند بخشی از ظرفیت جایگزین حمل‌ونقل را فراهم کنند.
اما گسترش نظارت و فشار آمریکا بر این مسیرها می‌تواند هزینه مبادلات تجاری را افزایش دهد. در چنین شرایطی، حتی اگر انتقال کالا از نظر فیزیکی امکان‌پذیر باشد، افزایش ریسک همکاری برای شرکت‌های حمل‌ونقل، واسطه‌های تجاری، بانک‌ها و تأمین‌کنندگان خارجی می‌تواند دسترسی ایران به کالا و تجهیزات را دشوارتر کند.
از سوی دیگر، تمرکز بر فناوری‌های دومنظوره می‌تواند دامنه محدودیت‌ها را از تجهیزات نظامی فراتر ببرد و برخی کالاها و فناوری‌های مورد استفاده در بخش‌های صنعتی و تولیدی را نیز تحت تأثیر قرار دهد. این موضوع به‌ویژه برای صنایعی اهمیت دارد که به تجهیزات پیشرفته، قطعات وارداتی و ماشین‌آلات خارجی وابسته‌اند.
در مجموع، تشکیل کارگروه «دروازه آهنین» نشان می‌دهد دامنه محاصره از محدود کردن جریان نفت به سمت کنترل شبکه تأمین و تجارت ایران در حال حرکت است. اگر این سیاست به مرحله اجرا برسد، فشار تنها متوجه صادرات نفت نخواهد بود و مسیرهای واردات کالا، انتقال تجهیزات صنعتی و تجارت زمینی و منطقه‌ای ایران نیز می‌توانند با محدودیت‌های بیشتری روبه‌رو شوند.
