موج گرانی‌ها این بار به بازار پلاستیک رسید!
گاهی اوقات، قیمت یک کالا به دلیل بسته‌بندی آن افزایش می‌یابد، نه محتویاتش. ممکن است حجم سس در بطری یا مقدار حبوبات در بسته تغییری نکرده باشد، اما جنس خود بطری، درپوش، برچسب یا لفاف آن با مواد اولیه‌ای گران‌تر تولید شده باشد. این بخش از هزینه‌های تولید معمولاً کمتر به چشم مصرف‌کننده می‌آید. خریدار با قیمت نهایی محصول بر روی قفسه فروشگاه روبرو می‌شود، اما پیش از رسیدن کالا به دست او، زنجیره‌ای از هزینه‌ها شامل خرید مواد اولیه، تولید ظرف و بطری، چاپ، بسته‌بندی و حمل‌ونقل شکل گرفته است. پلاستیک تنها به کیسه‌های خرید یا ظروف یک‌بار مصرف محدود نمی‌شود؛ بسیاری از مواد غذایی برای عرضه به بسته‌بندی‌های پلاستیکی نیاز دارند. سس‌ها در بطری‌های پلیمری، حبوبات و خشکبار در لفاف‌های پلاستیکی و شوینده‌ها در بطری‌ها و با درپوش‌های پلاستیکی عرضه می‌شوند.
در برخی محصولات، پلاستیک نه تنها بسته‌بندی، بلکه بخش اصلی خود کالا محسوب می‌شود؛ مانند گلدان، سطل، ظروف نگهداری مواد غذایی، بطری، نایلون و کیسه فریزر که مستقیماً از مواد اولیه پتروشیمی ساخته می‌شوند. همچنین در تولید برخی چسب‌ها از مواد اولیه شیمیایی و پلیمری استفاده می‌شود و ظرف یا تیوب آن‌ها نیز اغلب پلاستیکی است. بنابراین، افزایش قیمت مواد پتروشیمی از دو مسیر قیمت کالاها را تحت تأثیر قرار می‌دهد: اول، قیمت کالاهایی که خودشان پلاستیکی هستند و دوم، هزینه بسته‌بندی کالاهایی که محتوایشان ارتباط مستقیمی با پلاستیک ندارد.
**بازار متاثر از جنگ**
بررسی روند قیمت‌ها از زمان آغاز جنگ نشان می‌دهد که بازار پلیمرها، چه در داخل و چه در سطح جهانی، با نوسانات قابل توجهی روبرو شده است. اختلال در انتقال نفت و محصولات پتروشیمی، افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل و نگرانی از تداوم عرضه، قیمت مواد اولیه صنایع پلاستیکی را افزایش داد. طبق گزارش‌های منتشر شده، پس از شروع جنگ، قیمت جهانی پلی‌اتیلن حدود ۳۷ درصد و پلی‌پروپیلن نزدیک به ۳۸ درصد افزایش یافت. این دو ماده در تولید بسیاری از کالاهای پلاستیکی و بسته‌بندی‌های روزمره کاربرد دارند و افزایش قیمت آن‌ها به تدریج به صنایع پایین‌دستی منتقل می‌شود. با این حال، جنگ تنها دلیل افزایش قیمت در بازار داخلی نیست. قیمت محصولات پتروشیمی در ایران نیز تحت تأثیر قیمت‌های جهانی و نرخ ارز تعیین می‌شود؛ حتی اگر مواد اولیه در بازار موجود باشد، تولیدکنندگان ممکن است هر هفته آن را با قیمت متفاوتی خریداری کنند.
پس از پایان محدودیت‌های قیمت‌گذاری در دوران اضطراری، قیمت پایه برخی محصولات پتروشیمی با افزایش قابل توجهی، تا حدود ۴۰ درصد، روبرو شد. این تغییرات بر هزینه‌های تولید در صنایع پلاستیک، بسته‌بندی، مواد غذایی، شوینده‌ها، لوازم خانگی و قطعه‌سازی تأثیر گذاشت. البته، این اثرات در همه کالاها به یک شکل و همزمان مشاهده نمی‌شود. برخی کارخانه‌ها مواد اولیه یا بسته‌بندی مورد نیاز خود را از قبل تهیه کرده‌اند و می‌توانند برای مدتی قیمت محصولاتشان را ثابت نگه دارند، در حالی که واحدهای دیگر که موجودی محدودی دارند، مجبورند مواد اولیه را با قیمت جدید تهیه کرده و افزایش هزینه را سریع‌تر به قیمت محصول منتقل کنند. به همین دلیل است که ممکن است قیمت یک کالا برای چند هفته ثابت بماند، اما محصولی دیگر در مدت کوتاهی چندین بار تغییر قیمت دهد. نوع بسته‌بندی، وزن مواد مصرفی، موجودی کارخانه و شرایط فروش نیز بر میزان افزایش قیمت تأثیرگذار است.
**افزایش ۵۱ درصدی قیمت یک نوع نایلون**
بررسی قیمت‌ها، نوسانات محسوسی در برخی محصولات پلاستیکی را نشان می‌دهد. به عنوان مثال، قیمت یک بسته نیم‌کیلوگرمی نایلون دسته‌دار در هفتم مرداد ماه امسال ۱۵۸ هزار تومان بود، اما در پانزدهم شهریور به ۲۳۹ هزار تومان رسید که نشان‌دهنده افزایش بیش از ۵۱ درصدی در کمتر از ۴۰ روز است. جالب اینجاست که قیمت همین محصول در مقطعی دیگر به حدود ۱۹۵ هزار تومان کاهش یافت. این تغییرات بیانگر آن است که بازار با یک روند کاملاً ثابت روبرو نیست و عواملی مانند کیفیت، موجودی، برند و فروشنده نیز در تعیین قیمت نهایی نقش دارند. با وجود این، فاصله بین قیمت‌های ثبت شده، شدت نوسانات بازار محصولات پلاستیکی را آشکار می‌سازد.
در مثالی دیگر، قیمت یک بسته پنج‌کیلوگرمی نایلون دسته‌دار که در دوازدهم شهریور ماه یک میلیون و ۶۶۰ هزار و ۶۰۰ تومان بود، در ثبت بعدی به یک میلیون و ۷۳۰ هزار تومان افزایش یافت که حدود ۴.۲ درصد افزایش در مدت کوتاهی را نشان می‌دهد. البته این موارد را نمی‌توان به تمام محصولات پلاستیکی یا همه فروشگاه‌ها تعمیم داد، اما افزایش چند درصدی آن‌ها با گزارش‌های فعالان صنفی مبنی بر تغییر هفتگی قیمت برخی مواد اولیه همخوانی دارد.
**از بطری سس تا بسته حبوبات**
افزایش قیمت بسته‌بندی لزوماً به همان نسبت قیمت کالا را افزایش نمی‌دهد. در گلدان یا ظرف پلاستیکی، ماده پلیمری بخش اصلی محصول است و گرانی مواد اولیه تأثیر مستقیم‌تری بر قیمت دارد. اما در یک بطری سس یا بسته حبوبات، بسته‌بندی تنها یکی از اجزای قیمت تمام شده است. برای تولید و عرضه سس، علاوه بر مواد غذایی، به بطری، درپوش، برچسب و کارتن نیاز است. حبوبات نیز پس از پاک‌سازی و آماده‌سازی، در لفاف‌های مخصوص بسته‌بندی می‌شوند. در محصولاتی مانند چسب، شوینده یا مواد بهداشتی نیز ممکن است هم مواد اولیه و هم ظرف محصول تحت تأثیر افزایش قیمت محصولات پتروشیمی قرار بگیرند. هرچند افزایش قیمت این کالاها را نمی‌توان صرفاً به بسته‌بندی نسبت داد و هزینه‌های مواد اولیه اصلی، دستمزد، انرژی، حمل‌ونقل و سود شبکه توزیع نیز بر قیمت نهایی اثر می‌گذارد، اما وقتی قیمت بطری، ظرف یا لفاف در دوره‌های کوتاه تغییر می‌کند، این هزینه دیر یا زود در قیمت نهایی کالا منعکس می‌شود.
**آیا پتروشیمی‌ها با کمبود تولید مواجه‌اند؟**
این جمله در بازار زیاد شنیده می‌شود که “پتروشیمی‌ها در جنگ آسیب دیده‌اند و پلاستیک کم شده یا هزینه تولید افزایش یافته است.” بررسی‌ها نشان می‌دهد که جنگ واقعاً بر بازارهای انرژی، حمل‌ونقل و محصولات پتروشیمی تأثیر گذاشته است، اما نمی‌توان تمام افزایش قیمت‌ها را به کمبود مواد اولیه یا توقف تولید نسبت داد. مسئولان صنعت پتروشیمی نیز پیش‌تر اعلام کرده‌اند که در تأمین پلی‌اتیلن‌ها مشکل عمده‌ای وجود ندارد و موجودی انبارها و عرضه انجام شده، امکان ادامه تأمین بازار را فراهم کرده است. بنابراین، باید بین “افزایش قیمت مواد اولیه” و “کمبود مواد اولیه” تفاوت قائل شد. ممکن است محصول در بازار موجود باشد، اما با قیمت بالاتری به دست تولیدکننده برسد.
اکبر مشهدی‌زاده، رئیس اتحادیه سازندگان و فروشندگان پلاستیک، نایلون و ملامین، در گفت‌و‌گو با ایسنا اظهار کرد که در حال حاضر، واحدهای تولیدی برای تهیه مواد اولیه با مشکل خاصی مواجه نیستند. وی افزود که قیمت فرآورده‌های نفتی افزایش یافته و محصولات پتروشیمی نیز هر هفته بر اساس قیمت‌های جهانی و نرخ ارز قیمت‌گذاری می‌شوند و قیمت برخی مواد اولیه هر هفته حدود دو تا پنج درصد افزایش پیدا می‌کند.
مشهدی‌زاده همچنین درباره وضعیت عرضه گفت که در حال حاضر کمبودی وجود ندارد، زیرا بازار در رکود قرار دارد و تقاضا برای خرید بسیاری از کالاها کاهش یافته است.
بازار اکنون با دو پدیده همزمان روبرو است: از یک سو، مواد اولیه و هزینه تولید افزایش می‌یابد و از سوی دیگر، کاهش قدرت خرید، تقاضا را پایین آورده است. تولیدکننده نمی‌تواند همیشه تمام افزایش هزینه را یکباره به مصرف‌کننده منتقل کند، زیرا احتمال دارد فروش او بیش از گذشته کاهش یابد. برخی تولیدکنندگان برای جلوگیری از جهش قیمت، بخشی از افزایش هزینه را از حاشیه سود خود می‌پردازند و برخی دیگر قیمت محصول را در چند مرحله بالا می‌برند. به همین دلیل، تغییر قیمت برخی کالاها به جای یک افزایش بزرگ، در چند نوبت و با فواصل کوتاه اتفاق می‌افتد. در چنین شرایطی، قیمت یک بطری سس یا بسته حبوبات تنها با هزینه محتویات آن تعیین نمی‌شود. گاهی ظرف، درپوش یا لفاف زودتر از خود محصول گران می‌شود و هزینه آن در نهایت به برچسب قیمت می‌رسد.
این همان مسیر پنهانی است که گرانی از آن عبور می‌کند؛ مسیری که از نفت، محصولات پتروشیمی و نرخ ارز آغاز می‌شود، از کارخانه‌های تولید بطری و بسته‌بندی می‌گذرد و در نهایت مقابل چشم خریدار، بر روی قفسه فروشگاه، نمایان می‌شود.
منبع: آفتاب نیوز
