استعفای پاک‌نژاد؛ پول نفت کجاست؟
استعفای وزیر نفت ایران، سه روایت متفاوت را از سوی کارشناسان این حوزه به دنبال داشته است. این روایت‌ها که منافاتی با هم ندارند، می‌توانند در کنار هم، دلایل احتمالی این کناره‌گیری را روشن کنند.
**روایت اول: کیفیت حکمرانی و سرمایه انسانی**
مسعود دشتی‌درخشان، کارشناس ارشد انرژی، بر لزوم پرهیز از گمانه‌زنی‌های بی‌اساس درباره علت استعفا تاکید می‌کند و معتقد است باید دلیل رسمی اعلام‌شده، یعنی “شخصی” بودن، پذیرفته شود. به باور او، این استعفا فرصتی برای ارزیابی کیفیت مدیریت در وزارت نفت است. وی معتقد است عملکرد وزیر باید با معیارهایی چون کیفیت تصمیم‌گیری، نحوه انتخاب مدیران، بهره‌گیری از کارشناسان و آثار بلندمدت تصمیمات سنجیده شود. دشتی‌درخشان، تحریم‌ها، جنگ و محدودیت‌های بانکی را از عواملی می‌داند که خارج از اختیار وزیر هستند، اما در مقابل، مسائل مربوط به قراردادهای مهم، پروژه فشارافزایی پارس جنوبی، شیوه انتخاب مدیران و استفاده از سرمایه انسانی را در حوزه مسئولیت مستقیم وزارتخانه می‌داند. وی به طور خاص، ورود افراد غیرمتخصص به سطوح مدیریتی را یک آفت دانسته و معتقد است این امر می‌تواند به انگیزه و اعتماد بدنه کارشناسی آسیب بزند. دشتی‌درخشان، بازگشت شایسته‌سالاری، احیای اعتماد کارشناسان و بهره‌گیری از نیروهای باتجربه را برای آینده وزارت نفت ضروری می‌داند و انتصاب حمید بورد به عنوان سرپرست وزارت نفت را فرصتی برای سنجش میزان توجه به تخصص در تصمیم‌گیری‌ها ارزیابی می‌کند.
**روایت دوم: سرنوشت پول نفت**
فرشید فرحناکیان، کارشناس امور بین‌الملل، علت استعفا را در دسترسی به درآمدهای نفتی ایران جستجو می‌کند. او میان “فروش نفت” و “تحقق درآمد نفت” تمایز قائل شده و معتقد است با وجود فروش نفت، فرآیندهای پیچیده انتقال، تسویه ارزی و تراکنش‌های بانکی در شرایط تحریم، موجب تاخیر در وصول درآمدها می‌شود. گزارش اخیر دیوان محاسبات مبنی بر باقی ماندن حدود ۸ میلیارد دلار از عواید ارزی در حساب‌های بانکی و همچنین تاخیر در پردازش بخش قابل توجهی از معاملات ارزی، گواه این مدعاست. فرحناکیان تاکید می‌کند که این مساله صرفاً متوجه وزارت نفت نیست و بانک مرکزی، بانک‌های عامل و سایر نهادها نیز در آن نقش دارند. با این حال، وی وزارت نفت را نیز در قبال مرحله پس از فروش مسئول می‌داند و به موضوع “تراستی‌ها” اشاره می‌کند که حساسیت‌های نظارتی و سیاسی را برانگیخته است. او معتقد است معیار موفقیت وزارت نفت باید از حجم صادرات به میزان درآمد تحقق‌یافته تغییر کند و باید جزئیاتی چون قیمت فروش، میزان تخفیف، نحوه انتقال پول و مدت زمان ماندگاری منابع در حساب‌های واسط مورد توجه قرار گیرد.
**روایت سوم: آرایش قدرت در صنعت نفت**
سیدرضا حسینی، کارشناس انرژی، استعفا را نه یک تصمیم شخصی منزوی، بلکه ناشی از اختلافات احتمالی بر سر حدود اختیارات و آرایش مدیریتی در صنعت نفت و پتروشیمی، به ویژه در خصوص هلدینگ خلیج فارس، می‌داند. وی افزایش فشارهای نظارتی بر نحوه فروش نفت تحریمی، شبکه تراستی‌ها و عدم بازگشت برخی درآمدها را از عواملی می‌داند که فضای مدیریتی وزارتخانه را پیچیده کرده است. حسینی، استعفا را حاصل انباشت اختلافات مدیریتی، فشارهای نظارتی، محدودیت‌های عملیاتی و دشواری اداره این صنعت در شرایط تحریم و جنگ می‌داند.
**سه روایت، یک واقعیت نامعلوم**
این سه دیدگاه، منافاتی با یکدیگر ندارند و احتمال دارد وزیر نفت همزمان با چالش‌های متعددی روبرو بوده باشد. با این حال، هنوز مشخص نیست کدام یک از این عوامل، یا ترکیبی از آنها، نقش اصلی را در این استعفا ایفا کرده است. وزارت نفت، به دلیل جایگاه حیاتی آن در اقتصاد کشور، به ویژه در شرایط کنونی، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. پس از استعفای پاک‌نژاد، پرسش اصلی این است که وزیر آینده، چه تغییراتی را ایجاد خواهد کرد؟ آیا تمرکز بر بازآرایی مدیریتی، شفاف‌سازی سازوکار فروش و وصول درآمد، تقویت بدنه کارشناسی، یا حل اختلافات مدیریتی خواهد بود؟
**آزمون حمید بورد**
انتصاب حمید بورد به عنوان سرپرست وزارت نفت، با توجه به سابقه اجرایی او در صنعت نفت، می‌تواند نشان‌دهنده تمایل به حفظ تداوم عملیاتی باشد. با این حال، این انتصاب این پرسش را نیز مطرح می‌کند که آیا بورد تنها مدیریت دوره گذار را بر عهده دارد، یا این انتصاب مقدمه‌ای برای تغییرات عمیق‌تر در ساختار مدیریتی صنعت نفت خواهد بود. پاسخ این پرسش، نه به نام وزیر آینده، بلکه به عملکرد واقعی در ماه‌های پیش رو بستگی دارد. اگر شاهد تغییرات ملموس در حکمرانی نفت باشیم، این استعفا می‌تواند نقطه‌ی عطفی برای بازتنظیم سیاست‌های نفتی کشور باشد؛ در غیر این صورت، صرفاً یک جابه‌جایی مدیریتی خواهد بود.
**منبع: آفتاب نیوز**
