همزمانی تحریم خارجی و توقف ۵۲ فروند هواپیما
همزمان با اعمال تحریم‌های جدید آمریکا علیه صنعت هوایی ایران، سازمان هواپیمایی کشوری نیز اقدام به توقف پرواز هواپیماهای مدل مک‌دانل داگلاس (MD) کرد. این تصمیم که در تاریخ ۲۳ سپتامبر اعلام شد، پرسش‌های فراوانی را در میان شرکت‌های هواپیمایی درباره مبنای فنی و زمان اجرای آن برانگیخته است.
فعالان صنعت هوایی این پرسش را مطرح می‌کنند که چرا در شرایطی که صنعت هوایی کشور با تحریم‌های خارجی دست و پنجه نرم می‌کند، بخشی از ناوگان نیز با تصمیمی داخلی از چرخه پرواز خارج شده است. ابهام دیگر به تناقضات موجود در سوابق سازمان هواپیمایی بازمی‌گردد؛ چرا که همین سازمان تنها چند ماه پیش، در نامه‌ای به طرف عراقی، ایمنی این هواپیماها را برای پروازهای اربعین تایید کرده بود.
یک منبع آگاه در صنعت هوانوردی هشدار داد که این اقدام، علاوه بر افزایش هزینه‌های شرکت‌های هواپیمایی، می‌تواند منجر به افزایش قابل توجه قیمت بلیت و محدود شدن دسترسی مردم به سفرهای هوایی شود. این منبع افزود که کاهش ظرفیت پروازی تنها پیامد این تصمیم نیست و زمینگیر شدن این هواپیماها می‌تواند مشکلات جدی در حوزه اشتغال نیز ایجاد کند.
این منبع با اشاره به توقف پرواز ۵۲ فروند هواپیمای MD از چهارشنبه هفته گذشته، اعلام کرد که حدود ۵ هزار فرصت شغلی در شرکت‌های هواپیمایی تحت تاثیر این موضوع قرار گرفته است. وی پیش‌بینی کرد که در صورت ادامه این روند، اخراج یا تعدیل نیرو در شرکت‌های هواپیمایی افزایش خواهد یافت.
ریشه توقف هواپیماهای MD به موتورهای JT8D ساخت شرکت Pratt & Whitney و دستورالعمل‌های مربوط به بازرسی یکی از قطعات این موتورها بازمی‌گردد. سازمان هواپیمایی فدرال آمریکا در سال‌های ۲۰۲۱ و ۲۰۲۳ دستورالعمل‌هایی در خصوص نحوه بازرسی و بهره‌برداری از این موتورها صادر کرده بود و سازمان هواپیمایی کشوری ایران نیز از سال ۲۰۲۳ دستورالعمل مشابهی با الزامات سختگیرانه‌تر را به شرکت‌های هواپیمایی ابلاغ کرده بود.
شرکت‌های هواپیمایی طی سال‌های گذشته بر اساس همین دستورالعمل‌ها، وضعیت فنی هواپیماهای خود را پایش کرده و طبق گفته این منبع، عملکرد قابل قبولی از نظر تعداد حوادث و مشکلات عملیاتی داشته‌اند. گزارش‌های سازمان هواپیمایی کشوری در سال ۱۴۰۵ نیز نشان می‌دهد که هواپیماهای MD جزو ناوگان کم‌حادثه بوده‌اند. بنابراین، این پرسش مطرح می‌شود که چه تغییر فنی یا مستندات جدیدی باعث شده تا بخش قابل توجهی از این ناوگان ناگهان زمینگیر شوند.
یکی از محورهای اصلی انتقاد، عملکرد همین هواپیماها در عملیات اربعین است. سازمان هواپیمایی کشوری در تیرماه امسال، در نامه‌ای به سازمان هواپیمایی عراق، وضعیت فنی هواپیماهای MD و نحوه پایش موتورهای آنها را تشریح کرده و خواستار پذیرش این هواپیماها برای پروازهای اربعین شده بود. این هواپیماها در شرایط دمایی بسیار بالا (نزدیک به ۵۰ درجه سانتی‌گراد) زائران اربعین را جابجا کردند و در آن مقطع، هیچگونه حادثه قابل توجهی گزارش نشد. جالب اینجاست که پس از پایان عملیات اربعین، از عوامل مرتبط با این پروازها تقدیر شد، اما چند ماه بعد، بخش قابل توجهی از همان هواپیماها از چرخه پرواز خارج شده‌اند؛ امری که نیازمند توضیح فنی شفاف از سوی سازمان هواپیمایی کشوری است.
موضوع دیگری که مطرح شده، مربوط به تولید داخلی قطعه‌ای است که در این موتورها استفاده می‌شود. یک شرکت دانش‌بنیان داخلی پس از سه سال تحقیق و توسعه، موفق به مهندسی معکوس و ساخت قطعه‌ای شده که پیش از این تامین آن منوط به شرکت‌های خارجی بود. این قطعه پس از آزمایش‌های فنی متعدد و موفقیت‌آمیز بر روی موتور، هنوز مجوزهای لازم برای استفاده عملیاتی را دریافت نکرده است.
یکی از دلایل طولانی شدن فرآیند صدور این تاییدیه، اختلاف دیدگاه میان مدیران فعلی و پیشین سازمان هواپیمایی کشوری است. فردی که پروژه ساخت این قطعه را آغاز کرده، سابقه مدیریتی در سازمان هواپیمایی داشته و همین سابقه، حساسیت‌هایی را در روند تایید قطعه ایجاد کرده است. اگرچه کارشناسان فنی سازمان از جزئیات پروژه مطلع هستند، اما اختلاف نظر در سطح مدیریتی مانع از صدور تاییدیه برای قطعه داخلی شده است.
از نگاه کارشناسان هوانوردی، مشکل اصلی مخالفت با الزامات ایمنی نیست، بلکه شفاف نبودن مبنای فنی تصمیم‌گیری است که منجر به توقف بخش بزرگی از ناوگان شده است. اگر سازمان هواپیمایی کشوری به این نتیجه رسیده که هواپیماهای MD شرایط لازم برای پرواز را ندارند، باید دلایل، نتایج بازرسی‌ها و مستندات این تصمیم را برای شرکت‌های هواپیمایی روشن سازد. این پرسش نیز مطرح است که آیا در ماه‌های اخیر استاندارد یا الزام فنی جدیدی درباره موتورهای JT8D وضع شده که توقف این تعداد هواپیما را ضروری کرده باشد؟
شرکت‌های هواپیمایی ایران در شرایط تحریم با محدودیت‌های بیشتری در تامین هواپیما، موتور، قطعات و خدمات تعمیر و نگهداری مواجه هستند. خروج بخش قابل توجهی از ناوگان از چرخه عملیاتی، فشار مضاعفی بر این شرکت‌ها وارد خواهد کرد. اگر هواپیماها از نظر ایمنی مشکل دارند، مستندات فنی باید ارائه شود و اگر قطعه داخلی مراحل آزمایش را با موفقیت طی کرده، دلیل صادر نشدن تاییدیه آن نیز باید مشخص گردد.
همزمانی توقف هواپیماهای MD با دور جدید تحریم‌های آمریکا علیه صنعت هوانوردی ایران قابل توجه است. صنعت هوانوردی ایران در هفته گذشته با یکی از گسترده‌ترین فشارهای تحریمی مواجه شده و توقف بخش قابل توجهی از ناوگان داخلی، فشار مضاعفی بر شرکت‌های هواپیمایی وارد می‌کند. در دهه‌های گذشته، زمینگیر شدن تعداد زیادی از هواپیماهای ایرانی در خارج از کشور سابقه داشته، اما شرایط فعلی از نظر حجم محدودیت‌ها، وضعیت متفاوتی را رقم زده است. در نهایت، سازمان هواپیمایی کشوری باید درباره مبنای فنی توقف هواپیماهای MD و همچنین سرنوشت تاییدیه قطعات تولید داخل شفاف‌سازی کند، چرا که ادامه این وضعیت می‌تواند ظرفیت پروازی کشور، اشتغال در شرکت‌های هواپیمایی و هزینه‌های سفر هوایی را تحت تاثیر قرار دهد.
منبع: آفتاب نیوز
