خداحافظی خانوارها با سفر و مهمانی
شش ماه پس از آغاز جنگ میان ایران و آمریکا، تبعات اقتصادی در ایران به مرحلهای کمسابقه رسیده است؛ سقوط ارزش ریال، افزایش قیمت سوخت و رشد هزینه کالاهای اساسی، قدرت خرید خانوارها را کاهش داده و شهروندان را به حذف بخشی از نیازهای روزمره وادار کرده است.
گروه اقتصادجهان؛ یورونیوز به تازگی در یک گزارشی اختصاصی به سراغ رانندگان، صاحبان کسبوکارهای کوچک، کارکنان حقوقبگیر و بازنشستگان در ایران رفته و تصویری از وضعیت معیشتی آنها ارائه کرده است. بر اساس این گزارش، فشار اقتصادی ناشی از جنگ در کنار تحریمهای طولانیمدت، کاهش ارزش پول ملی و افزایش هزینههای زندگی را تشدید کرده است. این رسانه بازگشت تحریمها و آنچه را که محاصره دریایی آمریکا توصیف کرده، بهعنوان عواملی یاد میکند که فعالیتهای اقتصادی روزمره را مختل کردهاند.
سقوط ریال؛ دلار از ۲.۳ میلیون ریال عبور کرد
بر اساس دادههای بازار آزاد ارز ایران، نرخ دلار آمریکا از حدود ۱.۴۵ میلیون ریال در مارس ۲۰۲۶ به بیش از ۲.۱ میلیون ریال در ریال از ماه مارس تاکنون بیش از ۶۳ درصد از ارزش خود در برابر دلار را از دست داد؛ روندی که همزمان با افزایش فشار تورمی بر معیشت مردم رخ داد.
مشکل فقط تحریم نیست، بلکه…
یکی از بخشهای قابلتوجه گزارش یورونیوز، اشاره به عوامل داخلی بحران اقتصادی است. این رسانه به نقل از حسن قشقاوی، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس مینویسد که مشکلات اقتصادی ایران تنها ناشی از فشار خارجی نیست و مسائلی مانند نحوه توزیع ثروت، فساد مالی، ضعف برنامهریزی و منافع جناحی نیز نقش مهمی دارند.
قشقاوی، سهم مشکلات داخلی را حدود ۳۵ تا ۶۵ درصد برآورد کرده و گفته است حدود ۳۵ درصد مشکلات اقتصادی ریشه در سیاست خارجی و تحریمهای آمریکا دارد.
جهش ۱۰۰ درصدی قیمت سوخت
یکی دیگر از محورهای اصلی گزارش، افزایش ناگهانی قیمت بنزین است. بر اساس چارچوب جدید سهمیهبندی که یورونیوز گزارش کرده، خودروها ماهانه ۶۰ لیتر بنزین با نرخ هزار و 500 تومان دریافت میکنند و ۵۰ لیتر دیگر با نرخ غیر یارانهای سه هزار تومان در نظر گرفته شده است. مصرف بیشتر از این میزان نیز با نرخ ۱۰ هزار تومان به ازای هر لیتر محاسبه میشود.
پس از افزایش قیمت بنزین، در برخی شهرهای بزرگ حضور نیروهای امنیتی در اطراف جایگاههای سوخت افزایش یافته است؛ موضوعی که این رسانه آن را با سابقه اعتراضات مرتبط با قیمت سوخت در ایران مرتبط میداند.
گزارش برای مقایسه قدرت خرید، قیمت یک بطری ۱.۵ لیتری آب معدنی را حدود ۲۰ هزار تومان یا بیشتر دانسته است، موضوعی که به گفته یورونیوز، موجب شکلگیری طنزهایی درباره ارزانتر بودن بنزین نسبت به آب در فضای مجازی شده است.
تاکسیهای اینترنتی؛ هزینهها بالا رفت، درآمد واقعی پایین آمد
افزایش قیمت سوخت فقط به خانوارها فشار وارد نکرده و کسبوکارهای وابسته به حملونقل را نیز تحت تأثیر قرار داده است. یورونیوز با بررسی وضعیت رانندگان تاکسیهای اینترنتی مانند اسنپ و تپسی گزارش میدهد که افزایش هزینه سوخت، روغن، کمیسیون پلتفرمها و استهلاک خودرو، بخش قابلتوجهی از درآمد رانندگان را از بین برد.
بر اساس یکی از نمونههای ارائهشده در گزارش، رانندهای که روزانه حدود هشت ساعت فعالیت میکند و ماهانه حدود ۶۵ میلیون تومان درآمد ناخالص دارد، پس از کسر کمیسیون، سوخت، روغن و هزینه استهلاک فقط حدود ۳۵ میلیون تومان درآمد خالص برایش باقی میماند.
یورونیوز همچنین به یک مشکل دیگر اشاره میکند: کرایه سفرها همپای هزینههای زندگی افزایش پیدا نکرد چراکه افزایش شدید کرایه میتواند تقاضای مسافران را کاهش دهد.
حقوق افزایش یافته، اما قدرت خرید نه
فشار اقتصادی در گزارش یورونیوز فقط محدود به اقشار کمدرآمد نیست. این رسانه در گفتوگو با یک کارمند شرکت فعال در حوزه انرژی گزارش میدهد که اگرچه حقوقش در سال جاری افزایش یافته و پرداخت حقوق نیز منظم بوده، اما تورم ظرف مدت کوتاهی اثر افزایش دستمزد را از بین برده است.
بر اساس این روایت، ۱۸ میلیون تومان که 2 ماه قبل برای خرید گوشت، مرغ و محصولات بهداشتی یک ماه کافی بود، اکنون دیگر پاسخگوی همین سبد کالا نیست. به گفته این شهروند، خانوادهها برای کاهش هزینهها به خرید میوههای آسیبدیده، گوشت از بازارهای عمدهفروشی و کالاهای ارزانتر روی آوردهاند.
یورونیوز در ادامه به سطح درآمد نیز اشاره میکند و مینویسد فردی با حقوق پایه ۳۰ میلیون تومان که همزمان اجاره خانه پرداخت میکند، برای تأمین مواد غذایی اولیه با مشکل مواجه است.
بازنشستگان؛ حذف سفر و مهمانی از سبد زندگی
در بخش دیگری از گزارش، یورونیوز وضعیت بازنشستگان را بررسی کرده است. طبق روایت یکی از معلمان بازنشسته در کرمان، حقوق یک معلم باسابقه پس از کسر مالیات و بیمه حدود ۲۵ میلیون تومان در ماه است. در چنین شرایطی، برخی معلمان برای جبران درآمد به تدریس در مدارس غیرانتفاعی یا خصوصی روی میآورند و درآمد خانوار در بهترین حالت به حدود ۵۰ میلیون تومان میرسد.
یکی از شاخصترین نمونههای مطرحشده در گزارش، قیمت برنج است. یورونیوز مینویسد یک کیسه برنج ایرانی با کیفیت متوسط حدود ۴ میلیون تومان قیمت دارد.
این شهروند به یورونیوز گفته است که خانوادهاش برای خرید برنج از اعتبار کارت کالابرگ استفاده کرده و باقی مبلغ را از جیب خود پرداخت کرده است. به گفته او، خانواده دیگر سفر نمیرود، مهمانی شام برگزار نمیکند و حتی شوینده مایع را با پودر ارزانتر جایگزین کرده است.
کسبوکارهای کوچک؛ فروش بیشتر روی کاغذ، سود کمتر در واقعیت
یورونیوز در بخش پایانی گزارش به وضعیت کسبوکارهای کوچک پرداخته است؛ کسبوکارهایی که همزمان با افزایش هزینه مواد اولیه، با کاهش تقاضای مصرفکنندگان نیز مواجه شدهاند. برای نمونه، قیمت پنیر پیتزا از حدود ۱۸۰ هزار تومان به ازای هر کیلوگرم به ۷۵۰ هزار تومان افزایش یافته است. قیمت پنیر با کیفیت بالاتر نیز به حدود ۸۸۰ هزار تومان رسیده است.
قیمت بستههای یکنفره سس نیز از حدود ۷۰۰ تومان به بیش از هشت هزار و 300 تومان رسیده و هزینه کاغذ بستهبندی ساندویچ نیز سه برابر شده است. بر اساس برآورد یورونیوز، قیمت یک پیتزای ساده از ۱۳۰ هزار تومان به حدود ۳۰۰ هزار تومان رسیده است.
اما نکته مهم اینجاست که به گفته صاحب این کسبوکار که با یورونیوز گفتوگو کرده، افزایش قیمت فروش الزاماً به معنای افزایش درآمد واقعی نیست؛ چراکه حاشیه سود کاهش یافته و تعداد مشتریان نیز حدود ۵۰ درصد افت کرده اند.
