شوک امارات به تجارت ایران/ مسیر جایگزین چقدر هزینه دارد؟

در آخر هفتهٔ گذشته، دولت امارات متحدهٔ عربی به‌صورت رسمی اعلام کرد که تمام روابط تجاری و مالی‌اش با ایران را متوقف می‌کند. این تصمیم، که به‌عنوان یک چالش بزرگ برای عرصهٔ تجارت خارجی ایران معرفی می‌شود، به‌دلیل تأثیر عمدهٔ امارات به‌عنوان یکی از قطب‌های مهم لجستیک، مالی و صادرات مجدد ایران، می‌تواند هزینه‌ها و ریسک‌های مرتبط با تجارت خارجی را به شکل چشمگیری زیاد کند.

در چندین سال گذشته، چین، ترکیه، عراق و هند بیشترین حجم تجارت را در لیست کشورهای شریک با ایران قرار داده‌اند؛ اما تمرکز بیش از حد بر چند شریک محدود، یکی از عوامل اصلی افزایشی آسیب‌پذیری صادرات کشور می‌باشد. به‌طوری‌که در ۱۰ ماه اولیه سال ۱۴۰۴، صادرات ایران به امارات حدود ۶ میلیارد دلار بوده و سهمی حدود ۱۳٫۳٪ را تشکیل می‌دهد، در حالی که واردات ایران از امارات به‌صورت ۹٫۹۶ میلیارد دلار، ۲۰٫۳٪ از کل واردات ایران را شامل می‌شود. این اعداد روشن می‌کنند که امارات بیش از یک مقصد یا مبدأ تجاری معمولی برای ایران است؛ بلکه نقش‌مهر یک «هابی» لجستیک، پرداخت و صادرات مجدد از اهمیت بالایی برخوردار است.

با توجه به گزارش‌های گمرک ایران، تجارت دو کشور در همان دورهٔ ۱۰ ماهه بیش از ۲۳ میلیارد دلار بوده و در سال‌های اخیر حدود ۳۰ میلیارد دلار، یعنی‌ اگر حساب دقیق‌تری انجام دهیم، حجم واقعی تجارت دو کشور قابل توجه‌تر به‌نظر می‌رسد. این امر، نگرانی‌هایی در خصوص آسیب‌پذیری و عدم تنوع شبکهٔ تجاری ایران ایجاد کرده‌است.

به‌عنوان یک کشور همسایهٔ ۱۵ کشور، ایران در مواجهه با قطع ارتباط از امارات داره، امکان تغییر مسیرهای تجاری برای خود دارد؛ اما این مسیرها، با افزایش هزینهٔ لجستیک، چالش‌های زیرساختی و هزینه‌های حمل و نقل همراه خواهد بود. تمرکز بر این نکتهٔ اساسی نکته‌ای است که زیرساخت‌های محلی در این مسیرهای جدید ممکن است به‌صورت کافی آماده نباشند.

کمیان مهندسی علاقه‌مندان و فعالان تجاری به این نکته اصرار می‌ورزند که این گذار، نه بلیط به‌سرعتی بلکه یک فرآیند طولانی‌تر و پیچیده‌تر است. در این میان، گسترش‌کردن فعالیت‌های لاجستیکی در سایر نقاط منطقه می‌تواند راه‌حل‌های جایگزین باشد؛ اما تضاد در مورد میزان و ‌توان عملی‌پذیری این موضوع باقی می‌ماند.

صحبت‌های دقیق از اعضای اتاق بازرگانی ایران و امارات، در خصوص ارتباطات تجاری و تأثیر سیاست‌های اخیر، نشان دادند که این دو کشور هرچند با مشکلاتی روبرو هستند، اما روابط تجاری عمیقشان در زمان‌های بحرانی همچنان تهدیدی جدی برای قطع کامل نمی‌باشد.

در گفتگوهای بعدی، یکی از اعضای هیئت نمایندگان در این اتاق، به‌خصوص در مورد مسایل بانکی و اعتبارات، اشاره کرد که بسیاری از مبادلات مالی ایران در گذشته از طریق انتقال‌های غیر رسمی، صرافی‌ها و شرکت‌های خاص انجام می‌شده‌اند و بینش‌وری همچنان می‌تواند وایی اجرا شود. به‌طور کلی، در حالی‌که ریسک‌های به‌روز، افزایش هزینهٔ حمل‌ونقل و محدودیت‌های موجود، روش‌های جدید را پیشنهاد می‌کند؛ تأکید بر توانمندی‌های خود ایران و نقش نمادین امارات در مهارت‌های بانکی و لجستیکی در میان کشورهای منطقه، نه‌تنها دشوار است، بلکه نیازمند تفکر عمیق می‌باشد.