در جنگ صندوقهای «صدور و ابطالی» ریسک پایینی داشتند
تحلیلگر بازار سرمایه با اشاره به عملکرد صندوقهای درآمد ثابت در جنگ ایران و اسرائیل معتقد است: تنوع پرتفوی، روزشمار بودن سود و امکان ورود با مبالغ خرد، صندوقهای درآمد ثابت را در مقایسه با سپرده بانکی به گزینهای جذابتر تبدیل کرده است.
به گزارش اکوبورس به نقل از اقتصادنیوز، این روزها که اخبار ضد و نقیضی درباره احتمال جدی شدن تنش ایرانی و آمریکا به گوش می رسد، حفاظت از دارایی و سرمایهگذاری در بازاری امن که در جنگ احتمالی آسیب نبیند یا کمتر آسیب ببیند تبدیل به سوال اصلی برای مردم و سرمایهگذاران خرد شده است.
در همین رابطه، هانیه آتشروز، تحلیلگر بازار سرمایه در گفتگو با اقتصادنیوز درباره مزیت صندوقهای درآمد ثابت توضیح میدهد و میگوید: «سپردههای بانکی معمولاً روزشمار نیستند و حتی در مبالغ سنگین هم نرخ شکست یکماهه دارند، اما صندوقهای در درآمد ثابت روزشمارند. همچنین این صندوقها از معافیتهای مالیاتی برخوردارند.»
*خانم آتشروز! با توجه به فضای ملتهب حاکم بر کشور، بسیاری از تحلیلگران توصیه میکنند بخشی از سرمایهگذاریها در صندوقهای درآمد ثابت انجام شود. به نظر شما فواید ورود سرمایه به این صندوقها چیست؟ آیا در صورت وقوع جنگ، احتمال تهدید داراییها در این صندوقها وجود دارد؟
برای پاسخ به این موضوع، بهترین مرجع، استناد به تجربیات جنگ پیشین است. پیش از آن، تصور عمومی بر این بود که صندوق درآمد ثابت، یک ابزار کاملاً بدون ریسک و مشابه سپرده بانکی است، اما در عمل تفاوتهایی مشاهده شد. صندوقهای درآمد ثابت به دو دسته کلی «صدور و ابطالی» و «قابل معامله (ETF)» تقسیم میشوند. در ایام جنگ، حتی روزهایی که بازار بسته بود، صندوقهای صدور و ابطالی میتوانستند فعال باشند.
هرچند نهاد ناظر اجبار و الزامی برای باز بودن آنها نداشت و این موضوع به تصمیم مدیر صندوقها، اساسنامه و امیدنامهشان بستگی داشت. بنابراین، از نظر امکان فعالیت در زمان بسته بودن بازار، صندوقهای صدور و ابطالی نسبت به ETFها از نظر اینکه اگر بازار سرمایه تعطیل باشد، در ایام جنگ میتوانستند فعالیت داشته باشند، کمریسکتر به نظر میرسند.
در ایام جنگ، بحث تسویه با چالشهای زیادی همراه بود؛ چرا که بانکها نیز با مشکلاتی مواجه شده بودند. اما حسن بزرگ این صندوقها نسبت به سپرده بانکی در تنوع پرتفوی سپرده بانکی آنهاست.
اگر خاطرتان باشد در ایام جنگ 2 بانک به مشکل خوردند. در صورتیکه کل پول شما در یک بانک خاص باشد و آن بانک با مشکل مواجه شود، شما نیز به مشکل میخورید. اما طبق الزامات قانونی، صندوقها نصاب حداکثری ۳۵ درصدی برای سپردهگذاری دارند که البته در حال حاضر بسیاری از آنها حدود 40.5 درصد از پورتفوی خود را به سپرده تبدیل کردهاند.
علت کمریسک بودن درآمد ثابتها در مقایسه با سپرده بانکی
نکته مهم این است که حداکثر یکسوم این نصاب سپرده میتواند در یک بانک باشد، بنابراین صندوقها حداقل بین سه بانک و معمولاً میانگین بین ۵ تا ۶ بانک مختلف سپرده دارند. این تنوع باعث میشود، اگر من به عنوان مدیر صندوق نتوانم از یک بانک برداشتی داشته باشم، نقدینگی مورد نیاز خود را از سایر بانکها تامین کنم و از این منظر، صندوق نسبت به سپرده بانکی کمریسکتر است.
معمولاً تب و تاب خروج منابع در دو یا سه روز اول چه در ETFها و چه در صدور و ابطالیها زیاد بود، بهویژه در صندوقهایی که بیشتر مشتریان حقیقی بودند.
در یک سناریوی بسیار بدبینانه، اگر شدت ابطالها قرار بود ادامه یابد (که احتمال آن بعید بود)، صندوق با چالش نقدینگی مواجه میشد چرا که در صورت بسته بودن بازار، شما نمیتوانید اوراق بورسی موجود در پورتفوی را نقد کنید.
چالش اساسی دیگر، نرخ نخوردن داراییهای بورسی و عدم محاسبه NAV واقعی است. در چنین شرایطی، مدیر صندوق مجبور است با نرخی که گمان میکند عادلانه است با سرمایهگذار تسویه کند. برای مثال، بسیاری از صندوقها در آن جنگ کوتاه که یک هفته بازار تعطیل بود، با توجه به ذخایر مناسب با همان نرخ قبلی و به صورت روزشمار با سرمایهگذاران تسویه کردند.
این موضوع باعث میشد سرمایهگذاری که خارج شده بود با سود بیشتری خارج شود، اما برای سرمایهگذارانی که باقی مانده بودند، اگر صندوق ذخیره مناسبی نداشت، ارزش داراییهای صندوق کاهش یابد.
روز اول بازگشایی بازار، نرخ اوراق تا ۴۰ درصد نیز معامله شد، هرچند حجم معاملات به دلیل نبود خریدار و فروشنده، بسیار کم نبود. در آن مقطع، بانک مرکزی ورودی نداشت و نظارتی بر بازار اعمال نکرد که باعث شد نرخها به شدت بالا برود.
ایراد صندوقهای صدور و ابطالی
به طور خلاصه، مزیت صندوقهای صدور و ابطالی نسبت به سپرده بانکی، تنوع پورتفوی سپردهای آنهاست، اما عیب آنها نسبت به سپرده بانکی این است که بخشی از پورتفو شامل داراییهای بورسی است که در صورت بسته بودن بازار، نقد نمیشوند و نبود ارزش واقعی روزانه داراییها میتواند به سرمایهگذاران باقیمانده لطمه بزند.
در روز اول بازگشایی صندوقهای ETF خروج منابع جدی بود، اما چون بازارگردانها پرقدرت خرید کردند و پرتفوی سپردهها حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد بود، مشکلی پیش نیامد. با توجه به عملکرد خوب بازارگردانها و مدیران صندوق و همچنین خبر برقراری آتشبس، از روز سوم تب و تاب ابطالها فروکش کرد. اگر چه گمان میکنم اگر صندوقهای ETF هم از همان روز اول میتوانستند باز باشند، از شدت ابطالها کاسته میشد.
از سوی دیگر، صندوقهایی که سهامدار حقوقی بزرگ دارند بسیار ایمنتر هستند، زیرا در صورت بروز مشکل از حمایت کافی سهامدار عمده برخوردار هستند.
*تفاوت اصلی سپرده بانکی با صندوقهای درآمد ثابت در چیست که باعث شده صندوقها در جذب سرمایه موفقتر عمل کنند؟
دلیل اصلی، نرخ جذابتر صندوقهاست. سپردههای بانکی معمولاً روزشمار نیستند و حتی در مبالغ سنگین هم نرخ شکست یکماهه دارند، اما صندوقها روزشمارند. همچنین صندوقها از معافیتهای مالیاتی نیز برخوردارند.
صندوقهای درآمد ثابت برای هر مبلغی سود بهتری میدهند
نکته مهم دیگر این است که بانکها برای مبالغ خرد (مثلاً یک یا دو میلیون تومان) نرخ بالایی نمیدهند، اما در صندوقها حتی با مبالغ کم میتوان به نرخهای مؤثری مثل ۳۸ یا ۳۹ درصد رسید.
علاوه بر این، در ETFها سرعت جابهجایی دارایی بین کلاسهای مختلف (سهام، نقد و غیره) بسیار بالاست، در حالی که انتقال پول از سپرده بانکی به کارگزاری فرآیندی زمانبر است.
*سرمایهگذاران خرد با چه حداقل رقمی میتوانند به صندوقهای درآمد ثابت ورود کنند؟
کف خاصی وجود ندارد و با خردترین منابع میتوان وارد شد. حداقل رقم معادل ارزش اسمی واحدهاست که در برخی صندوقها ۱۰۰ هزار تومان و در برخی دیگر حتی هزار تومان است.
*دو نوع صندوق درآمد ثابت داریم. صندوقهایی که سود نقدی پرداخت میکنند و صندوقهایی که سودشان نقدی نیست. تفاوت این 2 مدل صندوق چیست و هر کدام مناسب کدام دسته از سرمایهگذاران است؟
صندوقهای با تقسیم سود (که عمدتاً صدور و ابطالی هستند)، سود را به صورت ماهانه به حساب سرمایهگذار واریز میکنند و برای افرادی که نگاهی مشابه سپرده بانکی به صندوق دارند، مناسب است.
اما در صندوقهای «رشدی» یا بدون تقسیم سود که عمدتاً ETF هستند، سود به جای واریز، مجدداً سرمایهگذاری میشود و ارزش واحدهای فرد هر روز افزایش مییابد.
این مدل برای کسانی که به پول ماهانه نیاز ندارند و به دنبال سود مرکب هستند، جذابتر است. همچنین نرخ سود صندوقهای رشدی معمولاً بالاتر است؛ به طوری که در صدور و ابطالیها نهایتاً ۳۵ یا ۳۶ درصد سود داریم، اما در صندوقهای رشد این رقم به ۳۸ یا ۳۹ درصد میرسد.
