راهکار مهم سازمان بورس برای مدیریت بحران
بازار سرمایه در بهمن ماه سال جاری، یکی از دشوارترین دورههای فعالیت خود را پشت سر گذاشت. بررسی آمارهای معاملاتی این ماه، حکایت از ثبت رکوردهای نگرانکننده در زمینه خروج نقدینگی حقیقی دارد. در این بازه زمانی، سرمایهگذاران حقیقی بالغ بر ۲۲ هزار میلیارد تومان از سهام خود را فروخته و از بازار خارج کردند. این رقم که معادل دومین خروج سرمایه سنگین ماهانه در تاریخ بورس اوراق بهادار ایران محسوب میشود، از حیث بزرگی تنها به خروج سرمایه در تیرماه همان سال (پس از بازگشایی بازار پس از جنگ) قابل مقایسه است. علاوه بر این، رکود معاملاتی نیز در بهمنماه عمیقتر شد؛ به طوری که مجموع ارزش معاملات خرد سهام و حقتقدم به ۲۳۶ هزار میلیارد تومان رسید که در مقایسه با دیماه، افت ۴۶ درصدی را نشان میدهد.
در چنین شرایطی، خبرنگار گسترش نیوز گفتگویی با حمید یاری، عضو هیات مدیره سازمان بورس و اوراق بهادار و معاون نظارت بر بورسها داشته است تا وضعیت بازار را از زبان یک مقام مسئول بررسی کند. یاری در این گفتوگوی تخصصی به مهمترین دغدغههای سهامداران در فضای کنونی پاسخ گفته و از سناریوهای پیش روی بورس در هفتههای بحرانی پیش رو پرده برداشته است.
سازمان بورس برای مدیریت ریسک سیستماتیک بازار
با توجه به افزایش تنشهای منطقهای و احتمال وقوع بحرانهای سیاسی-امنیتی در هفتههای پیش رو، سازمان بورس چه برنامه مشخصی برای مدیریت ریسک سیستماتیک دارد؟ آیا سناریوی مشخصی برای مواجهه با شوکهای احتمالی تعریف شده است؟
حمید یاری، عضو هیات مدیره سازمان بورس در پاسخ این سوال به خبرنگار گسترش نیوز گفت: سازمان بورس برای مواجهه با تنشهای سیاسی-امنیتی، رویکردی سناریومحور و مرحلهبندیشده دارد.
وی با اشاره به تجربیات گذشته افزود: ما بهجای اتکا به شاخصهای صرفاً معاملاتی، از نقاط هشدار و معیارهای فعالسازی استفاده میکنیم که عمدتاً بر اساس شدت و ماهیت رویدادهای بیرونی تعریف شدهاند.
یاری با بیان اینکه سناریوها بهطور کلی در سه سطح خفیف، متوسط و شدید طبقهبندی میشوند، خاطرنشان کرد: این طبقهبندی ناظر بر گستره و عمق تنش، میزان تداوم آن و اثر احتمالی بر زیرساختهای اقتصادی و مالی کشور است.
عضو هیات مدیره سازمان بورس ادامه داد: برای هر سطح، مجموعهای از اقدامات از پیش طراحی شده که از اطلاعرسانی شفاف و مدیریت انتظارات آغاز میشود و در صورت تشدید شرایط، به فعالسازی ابزارهای حمایتی هدفمند و تنظیمات عملیاتی متناسب با همان سطح میرسد. مبنای تصمیمگیری در همه مراحل، ارزیابی واقعبینانه از شرایط و پیامدهای عملی آن است، نه واکنشهای شتابزده به نوسانات مقطعی.
خروج پول از بورس به سمت بازار طلا و ارز
تجربه نشان داده در زمان ریسک جنگ، سرمایهگذاران به سمت داراییهای امن مانند طلا و ارز حرکت میکنند. سازمان بورس برای جلوگیری از خروج نقدینگی از بازار سهام و حفظ جذابیت بورس در این شرایط چه اقداماتی تدارک دیده است؟
معاون نظارت بر بورسها و ناشران درباره خروج نقدینگی از بازار سهام پاسخ داد: در شرایط افزایش ریسکهای ژئوپلیتیک، رفتار محافظهکارانه سرمایهگذاران پدیدهای طبیعی است.
وی با بیان اینکه نگاه ما در سازمان بورس جلوگیری از جابهجایی سرمایه نیست، تصریح کرد: هدف ما این است که این جابهجایی در درون بازار سرمایه و در بستری شفاف و قابلنظارت انجام شود.
یاری با اشاره به تنوع ابزارهای موجود در بازار سرمایه گفت: بازار سرمایه ابزارهای متنوعی برای پاسخ به نیازهای متفاوت سرمایهگذاران دارد؛ از سهام و اوراق بدهی گرفته تا صندوقهای سرمایهگذاری مختلف، از جمله صندوقهای کالایی مبتنی بر طلا و نقره و صندوقهای با درآمد ثابت.
عضو هیات مدیره سازمان بورس ادامه داد: ممکن است در مقاطعی بخشی از نقدینگی بهطور موقت از بازار سهام به این ابزارها منتقل شود، اما این بهمعنای خروج پول از بازار سرمایه نیست.
وی با اشاره به تجربه جنگ تحمیلی ۱۲ روزه افزود: تجربههای گذشته، از جمله جنگ تحمیلی ۱۲ روزه، نشان داده که همین تنوع ابزارها کمک کرده نقدینگی در یک محیط رسمی و شفاف باقی بماند و به بازارهای غیررسمی و پرریسک منتقل نشود.
یاری خاطرنشان کرد: در کنار این موضوع، تقویت بازارگردانی، تداوم حمایتهای هدفمند صندوقهای توسعه و تثبیت و اطلاعرسانی دقیق درباره وضعیت بازار، به حفظ جذابیت کلی بازار سرمایه و کنترل رفتارهای هیجانی کمک میکند.
آیا سازمان بورس سناریوی بازار تعطیل یا تعلیق موقت معاملات را برای شرایط بحرانی پیشبینی کرده است؟ در صورت وقوع تنش، چه مکانیزمی برای بازگشایی تدریجی و کنترلشده بازار وجود دارد؟
معاون نظارت بر بورسها و ناشران در پاسخ به این سوال افزود: اصل راهبرد ما حفظ نقدشوندگی داراییهای مردم در کنار صیانت از ارزش آنهاست.
وی با تأکید بر اینکه تعطیلی بازار بههیچوجه گزینه مطلوب ما نیست، گفت: تعطیلی فقط بهعنوان آخرین راهکار، آن هم در شرایطی که ادامه معاملات عملاً امکان نقدشوندگی منظم و منصفانه را از سرمایهگذاران سلب کند، بررسی میشود.
یاری با بیان اینکه پیش از رسیدن به چنین نقطهای، مجموعهای از ابزارهای میانی و انعطافپذیر برای حفظ جریان معاملات در نظر گرفته شده است، افزود: از جمله تقویت نقش بازارگردانها، استفاده از ظرفیت صندوقهای توسعه و تثبیت و اعمال محدودیتهای موقت و هدفمند که قابلیت بازگشت سریع داشته باشند.
عضو هیات مدیره سازمان بورس درباره بازگشایی بازار در صورت تعلیق موقت اظهار داشت: اگر در شرایط خاص، تعلیق کوتاهمدت اجتنابناپذیر شود، بازگشایی بازار بهصورت تدریجی، شفاف و کنترلشده انجام خواهد شد تا ضمن جلوگیری از شوک قیمتی، امکان کشف قیمت منصفانه و بازگشت نقدشوندگی فراهم شود.
وی در پایان تأکید کرد: در همه حالات، معیار تصمیمگیری ما کاهش هزینه خروج برای سرمایهگذاران و جلوگیری از قفلشدن داراییهاست.
